حيوانات . ازاين‌رو مقتدر تو را مؤاخذه مىكند كه : مگر من عظيم و مقتدر نبودم ؟ يا احترام موجود عظيم و مقتدر در نزد تو واجب نيست ؟ يا اينكه من مشمول اين حكم نبودم ؟ 4 . احترام كامل فطرى است ؛ حتى نسبت به كافر . به طورى كه خداوند در روز قيامت استدلال مىكند كه آيا من كامل نبودم ؟ يا احترام كامل نزد تو واجب نبود ؟ يا من از دايره اين حكم خارج بودم ؟ چه جوابى آماده كرده‌اى . 5 . احترام محبوب فطرى است . اين امر نيز واضح‌تر از ان است كه نياز به تبيين داشته باشد . ازاين‌رو اگر خداوند در روز قيامت به تو بگويد كه آيا من محبوب نبودم ؟ يا مگر احترام محبوب واجب نبود ؟ يا اينكه اين حكم مخصوص كسى غير از من بود ؟ هيچ جوابى جز اظهار معذرت ندارى . ( چنان‌كه قران فرموده است : ) رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وَ إِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا وَ تَرْحَمْنا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ « 1 » گفتند پروردگارا به خويش ستم كرديم : و اگر ما را نبخش و بر ما رحم نكنى از زيانكاران خواهيم بود . ولى بايد اين اعتذار در دنيا باشد تا در مؤاخذه آخرت مشمول اين فرموده خداوند نباشى كه : خُذُوهُ فَغُلُّوهُ ثُمَّ الْجَحِيمَ صَلُّوهُ ثُمَّ فِي سِلْسِلَةٍ ذَرْعُها سَبْعُونَ ذِراعاً فَاسْلُكُوهُ « 2 » او را بگيريد و دربند و زنجيرش كنيد ! سپس او را در دوزخ بيفكنيد بعد او را به زنجيرى كه هفتاد ذراع است ببنديد . حال كه مسئله به اين صورت است ، وقتى كه كسى كه در برابر وى عصيان مىشود ، حاضر ، منعم ، مقتدر ، عظيم ، كامل و محبوب است ، وضعيت به چه صورتى خواهد بود ؟ و اينكه چنين عصيانى بزرگ‌ترين عصيان است زيرا عصيان از يك طرف با عاصى ، از يك طرف ديگر با عصيان ديگر ، و از يك طرف با كسى كه در برابر وى عصيان مىشود ، ارتباط دارد . بهترين مقايسه هم ،

--> ( 1 ) . اعراف ( 7 ) : 23 . ( 2 ) . حاقه ( 69 ) : 30 - 32 .